ΔΙΑΣΤΗΜΑ - ΚΟΣΜΟΛΟΓΙΑ /

Οι επιδράσεις της διαστολής του σύμπαντος στις ανθρώπινες κοινωνίες

ΕΙΝΑΙ Η ΚΑΤΑΡΡΕΥΣΗ TΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΑΝΘΡΩΠΟΓΕΝΗΣ Ή ΜΗΠΩΣ ΣΥΝΕΠΕΙΑ ΜΙΑΣ ΕΠΕΡΧΟΜΕΝΗΣ ΚΟΣΜΙΚΗΣ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗΣ;

© Aπεροπία. Τα άρθρα του ιστολογίου aperopia.fr έχουν γραφεί κατόπιν κοπιαστικής έρευνας ή μετάφρασης. Απαγορεύεται ρητά η αναδημοσίευσή τους από άλλες ιστοσελίδες ακόμα και με ενεργό σύνδεσμο, ή η αποστολή περιεχομένου με email. Επιτρέπεται η διακίνηση του άρθρου μόνον με αποστολή ενεργού link που οδηγεί απευθείας στο ιστολόγιο aperopia.fr


Γράφει η Χρυσούλα Μπουκουβάλα


Το έργο του Γερμανού φιλόσοφου και κοινωνικού θεωρητικού Χάρτμουτ Ρόζα (Hartmut Rosa) γεννημένου το 1965, με τίτλο Beschleunigung – Die Veränderung der Zeitstrukturen in der Moderne (2005) σε ελληνική απόδοση Επιτάχυνση – Η αλλαγή των δομών του χρόνου στη σύγχρονη εποχή, αναλύει το παράδοξο της επιτάχυνσης του χρόνου στις ανθρώπινες κοινωνίες.

Μήπως όμως αυτή η φοβερή επιτάχυνση του χρόνου που όλοι αισθανόμαστε τα τελευταία χρόνια, προκαλείται από μία τρομακτική κοσμική διαδικασία που κρέμεται σαν Δαμόκλειος σπάθη πάνω από τα κεφάλια της ανθρωπότητας;

Κοινωνίες σε ιλιγγιώδη ταχύτητα


Ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή: καθώς ο ρυθμός της υλικής, οικονομικής και πολιτιστικής ζωής γίνεται ολοένα και πιο γρήγορος, καθώς έχουμε κατακτήσει την άμεση ανταλλαγή πληροφοριών και έχουμε τη δυνατότητα να ταξιδεύουμε με ταχύτητες που μέχρι τώρα μας ήταν αδιανόητες, έχουμε την εντύπωση ότι τίποτα δεν κινείται, ότι περπατάμε απλά σ’ έναν κυλιόμενο διάδρομο. Γιατί όμως συμβαίνει αυτό;

Ο Ρόζα εξηγεί ότι για πρώτη φορά μέσα σε 250 χρόνια, οι άνθρωποι της Δύσης δεν περιμένουν πια μια καλύτερη ζωή για τα παιδιά τους, αλλά φοβούνται το αντίθετο, ότι δηλαδή η ζωή τους θα είναι πιο δύσκολη.

Η τρέχουσα κρίση στην Eυρωπαϊκή Ένωση είναι μια τρανταχτή απόδειξη αυτού που διαδραματίζεται μπροστά στα έκπληκτα μάτια μας. Οι πολιτικές ενέργειες δεν έχουν πλέον την τάση να δημιουργούν μια καλύτερη κοινωνία –ουσιαστικά κανείς πολιτικός ηγέτης δεν το υπόσχεται πια αυτό, τουλάχιστον στις υποτιθέμενες «κυρίαρχες» χώρες– αλλά να επικεντρώνονται μάλλον στην ουδετεροποίηση των κρίσεων, να προσαρμόζονται το συντομότερο δυνατόν στη νέα κατάσταση προκειμένου να αποφευχθούν τα χειρότερα.

Ενώ λοιπόν δεν παύουμε να κερδίζουμε χρόνο, να επιταχύνουμε τη ροή των χρημάτων, τους ρυθμούς παραγωγής, την ανταλλαγή πληροφοριών, την κίνηση των αγαθών και των ανθρώπων, να κερδίζουμε χρόνο καθώς κυλάει ο χρόνος, έχουμε την εντύπωση ότι υπάρχει όλο και λιγότερος χρόνος, είτε σε προσωπικό, είτε σε κοινωνικό, οικονομικό ή σε πολιτικό επίπεδο.

Αυτήν ακριβώς την περίεργη και πρωτόγνωρη αίσθηση που δημιουργείται από την επιτάχυνση του χρόνου, προσπαθεί να περιγράψει ο Ρόζα.

Ρήξη του ορίζοντα συμβάντων

Ο Ρόζα δεν συζητά βέβαια τη φύση του ίδιου του χρόνου, αφήνοντας αυτό το ερώτημα σε άλλους που από την αυγή της ιστορίας έχουν φθάσει σε πολύ διαφορετικές ερμηνείες και στην οποία αναφερόμαστε στο δεύτερο μέρος αυτού του άρθρου (για τη φύση του χρόνου διαβάστε εδώ, εδώ και εδώ).

To εξώφυλλο της γαλλικής έκδοσης του βιβλίου του Ρόζα (εκδ. La Découverte/Poche, 2013)

Ο Ρόζα προσπαθεί να κατανοήσει τις συνέπειες ―πολιτικές, ηθικές, πολιτισμικές και κοινωνικές― της ρήξης που παράγεται μεταξύ της «κλασικής» νεωτερικότητας, της περίφημης «προόδου» όπως αρέσκονταν να την αποκαλούν ιδιαιτέρως οι κομμουνιστές στην πρώην Σοβιετική Ένωση, που συμβαίνει με γραμμικό τρόπο και κατευθύνεται προς μια καλύτερη κοινωνική κατάσταση (καπιταλιστική ή μαρξιστική) και τη μετανεωτερικότητα, στην οποία ο χρόνος δεν θεωρείται πια ως πορεία προς έναν προκαθορισμένο στόχο, αλλά ως μια στιγμιαία ροή προς μια κατεύθυνση που παραμένει αβέβαιη!

Η ιδέα της επιτάχυνσης γεννήθηκε με τη νεωτερικότητα, αλλά μπορούμε να διακρίνουμε δύο μεγάλες περιόδους ή δύο ξεχωριστές ακολουθίες, όπως φαίνεται στην παρακάτω εικόνα. Ξεκινώντας το 1850 με την εφεύρεση της ατμομηχανής, η επιτάχυνση των μεταφορών όχι απλώς μείωσε τις αποστάσεις, αλλά βαθμιαία μπορούμε να πούμε ότι τις εξαφάνισε. Σήμερα πλέον δεν έχει επιτευχθεί ακόμα η στιγμιαία μεταφορά ανθρώπων και εμπορευμάτων, όμως η μετάδοση της πληροφορίας και οι οικονομικές ανταλλαγές γίνονται σε πραγματικό χρόνο.

Γράφημα που αναπαριστά τη μείωση του χωροχρόνου κατά τη διάρκεια των τελευταίων 500 ετών. Η επιτάχυνση του χρόνου και η ταυτόχρονη μείωση των αποστάσεων είναι κολοσσιαία. Προσαρμογή-μετάφραση: «Απεροπία»

Σε αυτή την προοδευτική κατάκτηση του χωροχρόνου, ο καθολικός συντονισμός των ρολογιών έπαιξε κεντρικό ρυθμιστικό ρόλο. Δεν ήταν τυχαίο το γεγονός ότι η Ώρα Γκρίνουιτς προτού επιβληθεί σε ολόκληρο τον κόσμο, εγκρίθηκε για πρώτη φορά το 1847 από την εταιρεία βρετανικών σιδηροδρόμων, προκειμένου να αποφευχθούν συγκρούσεις τραίνων που ταξίδευαν από διαφορετικές κατευθύνσεις προς τον ίδιο προορισμό.

Ως παράδειγμα αυτής της ριζικής μεταμόρφωσης του χώρου, μπορούμε απλά να αναφέρουμε το συναίσθημα που έχουμε όταν κινούμαστε μέσα σ’ ένα όχημα πάνω σ’ έναν αυτοκινητόδρομο, όπου ο χώρος μας φαίνεται σαν να «φεύγει» και χάνεται, σαν να «περνάει» από τα μάτια μας, σαν να χαράσσουμε πάνω του μια γραμμή πάνω στην οποία εμείς τρέχουμε όσο το δυνατόν γρηγορότερα.

Για τον επιβάτη αεροπλάνου, αυτή η «αφαίρεση» του χώρου γίνεται πλήρης, καθώς οι αποστάσεις που διασχίζονται είναι τόσο μεγάλες ώστε δεν υπολογίζονται πλέον σε μίλια, αλλά σε ώρες. Το άτομο στο αυτοκίνητο ή στο αεροπλάνο, ωστόσο, κατευθύνεται προς έναν ορίζοντα, προς ένα στόχο. Και στις δύο περιπτώσεις, ακολουθούν μια γραμμική πορεία του χρόνου.

Δεύτερη επιτάχυνση

Στα τέλη της δεκαετίας του 80, ξεκινήσαμε να βλέπουμε μια νέα επιτάχυνση, η οποία, σύμφωνα με τον Ρόζα, έφτασε σε ένα κρίσιμο σημείο ανατροπής των δυτικών κοινωνιών, τόσο για το άτομο, όσο και για τις κοινωνίες συνολικά.

Αυτή η δεύτερη επιτάχυνση, που μας οδήγησε στη μετανεωτερικότητα, εντάθηκε το 1989 με τρεις μεγάλες ιστορικές επαναστάσεις:

  1. την πολιτική επανάσταση που κατέστρεψε τη Σοβιετική Ένωση
  2. την ψηφιακή επανάσταση με την ανάπτυξη του Διαδικτύου
  3. την οικονομική επανάσταση με την ευελιξία και την χρονική αντίληψη του τύπου «just in time» και ASAP (Αs Soon As Possible).

Σήμερα, αν ολοκληρώσουμε το γράφημα, ο πλανήτης μας θα γίνει απλώς μια μικρή κουκίδα, τουλάχιστον για όλα όσα αφορούν τη μετάδοση πληροφοριών και την οικονομική ανταλλαγή, τα οποία διεξάγονται πλέον σε πραγματικό χρόνο.

Αυτή τη δεύτερη επιτάχυνση την ονομάζουμε αλλιώς «παγκοσμιοποίηση».

Οι κοινωνικές και πολιτισμικές επιπτώσεις αυτής της καταστολής του χώρου ―ή αυτής της συμπίεσης του χωροχρόνου― είναι αμέτρητες αφού, σύμφωνα με τον Ρόζα, η εικονοποίηση και η ψηφιοποίηση προηγουμένων υλικών διαδικασιών, οδήγησαν ταυτόχρονα σε επιτάχυνση της παραγωγής, της διανομής και της κατανάλωσης.

Ο γραμμικός κοινωνικός χρόνος που ρυθμίζεται από τα ρολόγια μας έχει αντικατασταθεί από τον «άχρονο χρόνο», έναν συνεχή κατακλυσμό α-τοπικών ροών (κεφαλαίων, αγαθών, ανθρώπων, ιδεών, καθώς και ασθενειών και κινδύνων), που αναδύονται από παντού.

Τα γεγονότα δεν συμβαίνουν πλέον διαδοχικά, αλλά ταυτόχρονα και με εκθετική ταχύτητα, τοποθετώντας την κοινωνία «σε μια αιώνια εφήμερη κατάσταση» την οποία οι παγκοσμιοποιητές για να εξωραΐσουν έχουν βαφτίσει με διάφορα καλλωπιστικά ονόματα όπως ευελιξία, αειφορία, κινητικότητα, δια βίου μάθηση κλπ.

Αποσυγχρονισμοί

Όπως μπορούμε πολύ καλά να φανταστούμε, οι συνέπειες αυτής της θεμελιώδους μεταμόρφωσης στη σχέση μας με το χωροχρόνο είναι πολύ σημαντικές, είτε για το άτομο, είτε για την κοινωνική, οικονομική, πολιτική και πολιτιστική μας οργάνωση.

Όπως ένα αγωνιστικό αυτοκίνητο που δημιουργεί ρεύματα αέρα καθώς επιταχύνεται, αυτή η επιτάχυνση των πάντων ―η προσωρινή αλληλουχία στιγμών και η χωρική συστολή― της οποίας το άλλο όνομα είναι παγκοσμιοποίηση, έχει ως αποτέλεσμα έναν αριθμό αποσυγχρονισμών. Ή, όπως εξηγούν ορισμένοι κοινωνιολόγοι, η επιτάχυνση έχει ως αποτέλεσμα μια ρήξη, μια υπαρξιακή ρήξη του χρόνου (και του χώρου όπως θα δούμε παρακάτω).

«Πριν από μερικά χρόνια, οι άνθρωποι μιλούσαν ήδη για μια κοινωνία δύο ταχυτήτων. Από τότε, ένα κομμάτι της κοινωνίας θεωρεί ότι η κοινωνία έχει ακινητοποιηθεί, καθότι στην πραγματικότητα το ένα μέρος της κινείται προς τα πίσω, ενώ το άλλο κινείται προς τα εμπρός», εξηγεί ο Αλαίν Μερζιέ (Alain Mergier), συν-συγγραφέας με τον Φιλίπ Γκιλμπέρ (Philippe Guibert), ενός βιβλίου με τίτλο Le Descenseur Social (Ο κοινωνικός καθελκυστήρας).

Αυτή η εντύπωση της ρήξης του χρόνου, έχει ως αποτέλεσμα πολλαπλούς αποσυντονισμούς, που γίνονται αισθητοί ακόμα πιο έντονα, επειδή αυτές οι επιταχυντικές δυνάμεις φαίνεται να κινούνται τόσο γρήγορα, ώστε να έχουν γίνει αυτόνομες και πλήρως απελευθερωμένες από τον γραμμικό χρόνο.

Η επιτάχυνση που επιβάλλουν αυτές οι δυνάμεις στην οικονομική και τεχνολογική ανάπτυξη δημιουργεί έναν αυξανόμενο συσχετισμό με το δημοκρατικό πολίτευμα, διότι σύμφωνα με ό,τι ισχύει στη μεταμοντέρνα νοοτροπία «οι διαδικασίες που απαιτούνται για αυτή τη μορφή πολιτεύματος απαιτούν πάρα πολύ χρόνο».

Η δημοκρατία εμφανίζεται ολοένα και πιο δυσφημισμένη, ανίσχυρη, ανίκανη να φρενάρει, να ρυθμίσει, ή ακόμη και να τροποποιήσει αυτήν την επιτάχυνση.

Αυτό το αίσθημα πολιτικής ένδειας σε συνδυασμό με την επιτάχυνση της αλλαγής που επηρεάζει τους ατομικούς ρυθμούς και τον τρόπο ζωής, καθώς και την οικογενειακή δομή, το εργασιακό περιβάλλον, την εκπαίδευση και τον πολιτισμό, επιδεινώνεται ακόμη περισσότερο από την επιτάχυνση της καταστροφής του φυσικού περιβάλλοντος.

Η νεωτερικότητα είχε προχωρήσει προς τον ορίζοντα της αυξανόμενης προόδου, ενώ η μετανεωτερικότητα, στην οποία τα πάντα επιταχύνονται, φαίνεται να έχει περάσει στην άλλη πλευρά του…

«Η κίνηση δεν πηγαίνει προς έναν στόχο. Έχει γίνει στόχος από μόνη της», εξηγεί ο Χάρτμουτ Ρόζα, ο οποίος πιστεύει ότι «ένα άλλο σύμπτωμα αυτής της κατάστασης είναι ότι σήμερα είναι πολύ πιο εύκολο να φανταστούμε ότι η κατάληξη όλου αυτού θα είναι το τέλος του κόσμου ―από μια πυρηνική, ιογενή ή οικολογική καταστροφή― από το να φανταστούμε μια εναλλακτική λύση σ’ αυτό το κυρίαρχο και καταστροφικό σύστημα επιτάχυνσης».

Αυτό που δεν φαντάζεται ο Ρόζα είναι πως η αιτία όλου αυτού, μπορεί να είναι μια κοσμική καταστροφή, όπως θα δούμε παρακάτω, εντελώς ανεξάρτητη από την ανθρώπινη βούληση, της οποίας αποτέλεσμα είναι αυτά που βιώνουμε.

Αγωνιστική στασιμότητα

Στο μυαλό του Χάρτμουτ Ρόζα, το απόλυτο παράδοξο αυτής της επιτάχυνσης είναι ότι τελειώνει σε αυτό που αποκαλεί, σύμφωνα με τον γάλλο κοινωνιολόγο Πωλ Βιριλιό (Paul Virilio), «κατάσταση αγωνιστικής στασιμότητας».

Για να περιγράψει αυτή την κατάσταση, δανείζεται την εικόνα του πλανήτη Texlahoma από τον συγγραφέα επιστημονικής φαντασίας Ντάγκλας Κούπλαντ (Douglas Coupland), στον οποίο ο χρόνος σταμάτησε το 1974, και ο πλανήτης μετατράπηκε σε ένα ενιαίο γιγαντιαίο …εμπορικό κέντρο.

Το μυθιστόρημα του Douglas Coupland, Generation X: Tales for a Accelerated Culture (1991), περιείχε χαρακτήρες που μιλούσαν για έναν τόπο που ονομάζεται «Τεξλαχόμα» ―έναν αστεροειδή που είναι ένας μυθικός κόσμος, ένα θλιβερό «πουθενά» που σταμάτησε για πάντα στο έτος 1974

Για να καταλάβετε ακόμα καλύτερα, θα μπορούσαμε να φτιάξουμε και μια άλλη παραβολή, αυτή που αναπτύχθηκε από την δημοφιλή τρισδιάστατη ταινία κινουμένων σχεδίων των Disney και Pixar, Wall•E, στην οποία οι άνθρωποι περιμένοντας να καθαριστεί ο πλανήτης τους από τα ρομπότ, κάθονται πάνω σε ιπτάμενες καρέκλες και δεν κάνουν τίποτε, σε μια κατάσταση «υπαρξιακής ρήξης».

Ένα άλλο όνομα για τον θάνατο…

Τέσσερα σενάρια για να τερματιστεί η επιτάχυνση

Υπάρχει ένα είδος φυσικού «Μεγάλου Ελκυστή» προς τον οποίο ελκόμαστε ακαταμάχητα; Ναι, υπάρχει και θα δούμε παρακάτω τι ακριβώς συμβαίνει κοσμολογικά. Στο τέλος του βιβλίου του, ο Ρόζα οραματίζεται διάφορες υποθέσεις για τον τερματισμό της επιτάχυνσης. Αναρωτιέται πώς μπορεί να συνεχιστεί η επιτάχυνση και πώς θα τελειώσει.

Μπορούμε να φανταστούμε εναλλακτικές μορφές ισορροπίας μεταξύ κίνησης και ακινησίας; Ο Ρόζα προτείνει τέσσερα σενάρια που, κατ’ αυτόν, επειδή δεν ενέχουν παράγοντες έξω από τον άνθρωπο, ενδέχεται να σταματήσουν την επιτάχυνση:

1. Η πρώτη υπόθεση έγκειται στην εκπόνηση μιας νέας μορφής θεσμικού ελέγχου και σταθεροποίησης της διαδικασίας της επιτάχυνσης, η οποία θα οδηγήσει σε μια νέα ισορροπία με μεγαλύτερη ταχύτητα.

Για να επιτευχθεί αυτό θα χρειαστεί να αντικατασταθούν οι κοινωνικοί, πολιτικοί και νομικοί θεσμοί ―τόσο οι ατομικοί, όσο και οι εθνικοί, που έχουν πλέον καταστεί πολύ αργοί― με δυναμικότερες ρυθμίσεις, ικανές να συνδυάσουν τον εκσυγχρονισμό (δηλαδή τον εντοπισμό του ορίζοντα) σε ατομικό και πολιτικό επίπεδο με μετανεωτερική ταχύτητα. Ο ίδιος ο Ρόζα όμως πιστεύει ελάχιστα σε αυτό το σενάριο μεταρρύθμισης, καθώς δεν βλέπει πώς θα μπορούσε να εφαρμοστεί πολιτικά.

Εκφράζει αμφιβολίες για το γεγονός ότι, ακόμη και αν επρόκειτο να επιτευχθεί μια τέτοια «δεύτερη νεωτερικότητα», θα ήταν σε θέση να αντισταθεί για μεγάλο χρονικό διάστημα στις νέες δυνάμεις επιτάχυνσης που με βεβαιότητα θα προέκυπταν.

2. Η δεύτερη υπόθεση είναι η οριστική εγκατάλειψη της νεωτερικότητας. Κάτι τέτοιο θα γεννούσε μια νέα μορφή (υπο)πολιτικής που θα απέκλειε όλες τις ιδέες αυτονομίας και διακυβέρνησης, συνοδευόμενη από νέες ιδέες αντίληψης και αφομοίωσης της ταχύτητας. Θα συνεπαγόταν επίσης νέες σχέσεις μεταξύ του ατόμου και της κοινωνίας, οι οποίες, εξ ορισμού, είναι αδύνατο να προβλεφθούν με ακρίβεια. Ακόμα κι έτσι, τα προβλήματα των αποσυντονισμών που συζητήθηκαν παραπάνω δεν θα εξαφανιστούν, και το τέλος της επιτάχυνσης δεν είναι σίγουρο ότι θα συμβεί.

3. Η τρίτη υπόθεση, σε αντίθεση με την προηγούμενη σε όλα της τα σημεία, περιλαμβάνει ένα «σταμάτημα έκτακτης ανάγκης» ή μια προσπάθεια να επιβληθούν οργανωτικοί έλεγχοι στις δυνάμεις επιτάχυνσης που κινούνται προς την αυτονομία. Αυτή η δυνατότητα, η οποία επιδιώκει να θέσει ένα φρένο στην ανθρωπότητα όπως στην κλασική νεωτερικότητα, απαιτεί αποφασιστική πολιτική παρέμβαση για να αναγκάσει έναν επανασυγχρονισμό των ταχέως λειτουργούντων συστημάτων.

Ο Ρόζα θεωρεί ότι το όραμα αυτό είναι βαθύτατα μη ρεαλιστικό σε σχέση με το απρόβλεπτο οικονομικό και κοινωνικό κόστος που θα συνεπαγόταν ένας τέτοιος επανασυγχρονισμός, καθώς και σε σχέση με το γεγονός ότι δεν είναι σαφές ποια θα είναι τα πολιτικά και τα θεσμικά μέσα μιας τέτοιας ριζοσπαστικής και επαναστατικής εκκίνησης, μιας επανάστασης ενάντια στην «πρόοδο».

4. Η πιο λογική υπόθεση, στο μυαλό του Ρόζα, είναι αυτή που είναι εξαιρετικά απαισιόδοξη. Περιλαμβάνει μια αγωνιώδη κούρσα προς την άβυσσο, καταλήγοντας στην «αγωνιστική στασιμότητα» που αναφέρθηκε παραπάνω. Υποθέτει ότι η σύγχρονη κοινωνία θα πληρώσει τελικά για την απώλεια της ικανότητάς της να εξισορροπήσει τις δυνάμεις της κίνησης και της ακινησίας, προκαλώντας πυρηνικές ή κλιματολογικές καταστροφές [υπενθυμίζουμε ότι το βιβλίο γράφτηκε πριν από την καταστροφή της Φουκουσίμα] ή αναπτύσσοντας νέες ασθένειες που θα εξαπλωθούν με την ταχύτητα του φωτός.

Κατά τον Ρόζα, οι σύγχρονες κοινωνίες δεν θα γλυτώσουν τις τρομακτικές εκρήξεις βίας καθώς οι αποκλεισμένες και κατά συνέπειαν «ακινητοποιημένες» μάζες θα συγκρούονται με την επιταχυνόμενη κοινωνία

Επομένως, η σύγχρονη κοινωνία θα γνωρίσει νέους τύπους πολιτικής κατάρρευσης, συνοδευόμενους από έκρηξη ανεξέλεγκτης βίας, ιδίως όταν οι αποκλεισμένες από τις διαδικασίες ανάπτυξης και επιτάχυνσης μάζες, θα έρχονται αντιμέτωπες με την επιταχυνόμενη κοινωνία.

Τελική καταστροφή ή ριζοσπαστική επανάσταση, ο Ρόζα παραδέχεται ότι και στις δύο περιπτώσεις θα υπάρξει ένα εξαιρετικά ανησυχητικό τέλος.

Ωστόσο, αυτή η ενοχλητική σκέψη μπορεί να αναγκάσει τη δημιουργική σύγχρονη κοινωνική θεωρία να φανταστεί μια πέμπτη υπόθεση για να σταματήσει η επιτάχυνση. Δεν έχουμε ακόμα συλλάβει πώς ακριβώς θα είναι η πέμπτη υπόθεση και σίγουρα θα είναι πολύ δύσκολο να τη συλλάβουμε, αλλά ο Ρόζα ελπίζει να συμβεί εγκαίρως.

Αν όμως η επιτάχυνση του χρόνου οφείλεται σε κοσμικά γεγονότα, σε συμπαντικές δυνάμεις εμπρός στις οποίες ο άνθρωπος είναι εντελώς ανίσχυρος, τότε μάλλον δεν υπάρχει τίποτε που να μπορούμε να κάνουμε ―προς το παρόν― για να ξεφύγουμε από την επιτάχυνση.

Να θυμηθούμε τα λόγια του Γάλλου κοινωνιολόγου Πιερ Μπουρντιέ (Pierre Bourdieu) που ταιριάζουν απόλυτα στην περίπτωση: «Έπρεπε να κατανοήσουμε τους νόμους της βαρύτητας για να κατασκευάσουμε αεροσκάφη που μπόρεσαν να την ξεπεράσουν αποτελεσματικά».

Mήπως το σύμπαν μας συστέλλεται;

Συνδυάζοντας τώρα όλες τις παρατηρήσεις του Ρόζα σχετικά με την επιτάχυνση του χρόνου και τη ρήξη του κοινωνικού ορίζοντα συμβάντων, θα διατυπώσω την παρακάτω υπόθεση:

Εφ’ όσον ό,τι γίνεται σε κοσμικό επίπεδο επηρεάζει και εμάς τους ίδιους, λαμβάνοντας υπ’ όψιν την υπόθεση ότι αυτό που αντιλαμβανόμαστε ως χρόνο δεν είναι τελικά παρά η τέταρτη χωρική διάσταση, μήπως η αίσθηση της επιτάχυνσης του χρόνου που έχουμε τα τελευταία χρόνια δημιουργείται από το γεγονός της επιταχυνόμενης σύνθλιψης του χώρου μας;

Πολλοί από εσάς ενδεχομένως να έχουν ακούσει τη θεωρία της ύπαρξης ενός πολυσύμπαντος, ενός «κοσμικού αφρού», που αποτελείται από σύμπαντα – φυσαλίδες, και η οποία προβλέπει ότι κάποια στιγμή αφού μια περιοχή ενός σύμπαντος διασταλεί, κατόπιν ελκόμενη προς ένα υπέρπυκνο σημείο, συνθλίβεται (Μεγάλη Σύνθλιψη – Big Crunch) και εν συνεχεία, αφού μείνει σε μία επίσης υπέρπυκνη κατάσταση (Σημειακή Ιδιομορφία) για απροσδιόριστο χρονικό διάστημα, δημιουργείται μια Μεγάλη Έκρηξη (Big Bang) μέσω της οποίας γεννιέται ένα νέο σύμπαν – βρέφος.

Το νέο σύμπαν ακολουθεί με τη σειρά του ξανά την ίδια διαδικασία, δηλαδή μια περιοχή του φουσκώνει τρομερά και κατόπιν αρχίζει κι αυτή να αναρροφάται και ούτω καθεξής. Διατυπώνω λοιπόν την υπόθεση ότι η περιοχή του χώρου μας «σήμερα» βρίσκεται στο στάδιο της έλξης του προς έναν Μεγάλο Ελκυστή. 

Απεικόνιση συμπάντων – φυσαλίδων ενός κοσμικού αφρού, που γεννούν διαρκώς νέα σύμπαντα. Το σύμπαν μας ενδέχεται να είναι ένα απ’ αυτά

Οι γαλαξίες του σύμπαντός μας έχει αποδειχθεί ότι απομακρύνονται ο ένας από τον άλλο με μια ταχύτητα που είναι γνωστή ως «κοσμολογική σταθερά του Χαμπλ» και η οποία είχε προβλεφθεί από τον Αϊνστάιν στη θεωρία της Σχετικότητας.

Εν συνεχεία όμως ανακαλύφθηκε ότι αυτή η ταχύτητα όχι μόνο σταθερά δεν είναι, αλλά επιταχύνεται όσο περισσότερο απέχουν ο ένας γαλαξίας από τον άλλον και όσο μακρύτερα απέχουν αυτοί από τη Γη.

Οι πιο απομακρυσμένοι δηλαδή γαλαξίες από εμάς απομακρύνονται με την ταχύτητα του φωτός, κάτι που σημαίνει ότι δεν μπορούμε να παρατηρήσουμε γαλαξίες που απέχουν πέραν των ±15 δισεκατομμυρίων ετών φωτός από τη Γη, όση δηλαδή εκτιμάται ότι είναι και η ηλικία του σύμπαντος σύμφωνα με τις τελευταίες μετρήσεις.

Χάρτης της Κοσμικής Μικροκυματικής Ακτινοβολίας Υποβάθρου (CMΒ – Cosmic Microwave Backround) όλου του ουρανού με ένα ασυνήθιστα «Ψυχρό Σημείο» σε κύκλο. Το ψυχρό σημείο κάτω δεξιά, ίσως υποδηλώνει μια ανωμαλία, ένα σημείο επαφής του δικού μας σύμπαντος με ένα άλλο σύμπαν. Σύμφωνα με αρκετούς αστροφυσικούς είναι πολύ πιθανό ότι αυτή η ανωμαλία επιβεβαιώνει την ύπαρξη παράλληλων συμπάντων

Εικαστική αναπαράσταση υποθετικής σύγκρουσης δύο συμπάντων. To σημείο στο οποίο ακουμπά το άλλο σύμπαν δημιουργεί βαρυτικά κύματα και την ανωμαλία στις μετρήσεις της μικροκυματικής ακτινοβολίας υποβάθρου της προηγούμενης εικόνας

Προς ώρας, αυτό που διαπιστώνουμε μέσω παρατήρησης, είναι ότι διαστέλλεται ο χώρος, κάτι που μας  κάνει να βλέπουμε τους γαλαξίες να «τρέχουν», να απομακρύνονται ο ένας από τον άλλον με μια τρομακτική ταχύτητα. To 1998, επιστήμονες ανακάλυψαν έκπληκτοι ότι η διαστολή του σύμπαντος επιταχύνεται, αντί να επιβραδύνεται λόγω της βαρύτητας, όπως ήταν αναμενόμενο.

Ένας εξ αυτών, ο αστροφυσικός Άνταμ Ρις (Adam Riess) 1, αποφάσισε να συνεχίσει να μελετά με νέα ομάδα συνεργατών αυτό το μυστηριώδες κοσμολογικό φαινόμενο, επιβεβαιώνοντας τελικά τις μετρήσεις που δείχνουν ότι το σύμπαν διαστέλλεται περίπου 9% ταχύτερα από το αναμενόμενο.

Αδυνατώντας η επιστήμη να εξηγήσει πως συμβαίνει όλη αυτή η διαστολή, ενώ κανονικά λόγω της βαρύτητας θα έπρεπε το σύμπαν να συστέλλεται μετά την πληθωριστική φάση του, επινόησε τη σκοτεινή ενέργεια που εμποδίζει το χώρο να συσταλεί και τον ωθεί στη διαστολή του.

Και πράγματι, μήπως οι παλαιότερες γενιές, πριν από την Πρώτη Βιομηχανική Επανάσταση δεν είχαν την αίσθηση ότι ο χρόνος «δεν περνούσε»;  Φαίνεται όμως ότι το 1807, (με την ανακάλυψη του πρώτου τροχήλατου ατμόπλοιου) στάθηκε εμβληματική χρονολογία. Μέχρι τότε, σε γενικές γραμμές, όπως είχε μεγαλώσει ο παππούς, με τον ίδιο τρόπο μεγάλωναν και τα εγγόνια και τα δισέγγονά του. Μήπως άραγε διότι μέχρι τότε η διαστολή του χώρου δεν ήταν τόσο μεγάλη;

Μήπως διότι από τότε η συστολή του χώρου (που τη νομίζουμε διαστολή) αυξάνεται με κάπως ταχύτερο ρυθμό, οπότε γεννήθηκε η μετανεωτερικότητα, και από το 1989, προέκυψε μια ακόμα πιο εκθετική ανάπτυξη της τεχνολογίας με την ιλιγγιώδη ανάπτυξη του διαδικτύου και της τεχνητής νοημοσύνης, ενώ σήμερα πλέον όλοι έχουμε την αίσθηση ότι «το πράγμα έχει ξεφύγει εντελώς»;

Επισημαίνω ότι το έτος 1989 συνέβη μια από τις μεγαλύτερες ηλιακές εκλάμψεις των τελευταίων 150 χρόνων, ενώ εκείνη του 1859 είχε κολοσσιαία ισχύ και δημιούργησε μεγάλες φθορές στα τηλεγραφικά δίκτυα. Πιθανόν και οι ηλιακές εκλάμψεις να συνδέονται τρόπον τινά με την φαινόμενη ως επιτάχυνση της διαστολής του σύμπαντος που τελικά δεν είναι παρά επιτάχυνση της συστολής της περιοχής μας.

Με βάση όλα τα παραπάνω, μήπως έχει αρχίσει η εκθετική έλξη της περιοχής μας προς τον Μεγάλο Ελκυστή 2 που δεν είναι άλλος παρά μια γιγαντιαία μαύρη τρύπα που θα τη «καταπιεί»;

Παραστατική αναπαράσταση αυτού που μπορεί να συμβαίνει με τη διαστολή, και εν συνεχεία την κατάρρευση μιας περιοχής του σύμπαντός μας. Το πάνω μπλε σύμπαν αντιπροσωπεύει το γηραιό σύμπαν – γονέα όπου μια περιοχή του συρρικνώνεται προς ένα υπέρπυκνο σημείο (μαύρη τρύπα). Το κάτω κόκκινο σύμπαν, αντιπροσωπεύει το νεογέννητο σύμπαν – βρέφος που γεννιέται από ένα Big Bang, και σιγά σιγά περιοχές του διαστέλλονται σαν ογκίδια. Πιθανόν λοιπόν ο Μεγάλος Ελκυστής να είναι η μαύρη τρύπα που θα καταπιεί τη περιοχή μας

Μήπως εξ αιτίας αυτού του φαινομένου έχουμε τα τελευταία χρόνια την αίσθηση ότι ο χρόνος «κυλάει» πιο γρήγορα; Μήπως επειδή και ό,τι εμπεριέχεται στο σύμπαν μας, δηλαδή εμείς οι ίδιοι και κατά συνέπειαν και οι κοινωνίες μας, «τρέχουμε» προς τη σύνθλιψή μας;

Σύρεται η περιοχή μας και όλη η ομάδα των γειτονικών μας γαλαξιών προς μια μαύρη τρύπα;

Και πώς να μην σύρεται, όταν η ταχύτητα διαστολής που είχε μετρηθεί το 2001 ήταν 72 χιλιόμετρα ανά δευτερόλεπτο και ανά μεγαπαρσέκ 3, ενώ το 2012 ήταν 74,3 χιλιόμετρα ανά δευτερόλεπτο και ανά μεγαπαρσέκ (Μpc). Αυξημένη δηλαδή αισθητά.

Σκουληκότρυπες επικοινωνίας μεταξύ δύο συμπάντων – φυσαλίδων

Μήπως αυτό το «μεγάλο ρούφηγμα» της περιοχής μας που οδηγείται προς τον Μεγάλο Ελκυστή πρόκειται να συμβεί σε όχι και τόσο μεγάλο χρονικό ορίζοντα γι’ αυτό και ορισμένοι από την παγκόσμια υπέρ τάξη που μας διευθύνει βιάζονται να μετανθρωπιστούν ώστε να καταφέρουν να διαφύγουν ―πιθανόν μέσω μιας σκουληκότρυπας (χωροχρονικής σήραγγας);― σε μια άλλη περιοχή του σύμπαντός μας πριν η γειτονιά των γαλαξιών μας συνθλιβεί;

Το δωδεκαεδρικό σύμπαν και οι κατοπτρικοί γαλαξίες

Ορισμένοι επιστήμονες τονίζουν ότι κατά τη σύνθλιψη μιας περιοχής, ο χρόνος αντιστρέφεται και μοιάζει να συρρικνώνεται. Διατυπώνουν λοιπόν την υπόθεση ότι επειδή η τιμή της εντροπίας διαρκώς αυξάνεται, η περιοχή που βρισκόμαστε εμείς ενώ βρίσκεται στο στάδιο συστολής της, εξ αιτίας της πλάνης των αισθητηρίων οργάνων μας λόγω του σχήματος του σύμπαντός μας που δεν είναι ακριβώς σφαιρικό όπως μια φυσαλίδα, αλλά τελικά δωδεκαεδρικό, λανθασμένα νομίζουμε ότι διαστέλλεται.

Σύμφωνα με αρκετές ενδείξεις, το σύμπαν μας είναι ένα τετραδιάστατο δωδεκάεδρο Πουανκαρέ και οι εικόνες των γαλαξιών που βλέπουμε είναι παραπλανητικές

Το δωδεκαεδρικό σύμπαν εξηγεί ότι η επινόηση της σκοτεινής ενέργειας που καλείται να δικαιολογήσει την υπολείπουσα ύλη του σύμπαντός μας, οφείλεται στο γεγονός ότι το σχήμα του δεν είναι τελικά μια τετραδιάστατη πεπερασμένη υπερσφαίρα Ρίμαν, αλλά ένα τετραδιάστατο δωδεκάεδρο και ότι οι εικόνες των γαλαξιών που βλέπουμε, είναι στην πραγματικότητα κατοπτρικές.

Το δωδεκάεδρο Πουανκαρέ αποτελείται από δώδεκα ίσα, αλλά καμπυλωμένα πεντάγωνα, και αντιστοιχεί στην περίφημη πεμπτουσία του Αριστοτέλη που αντιπροσώπευε το πέμπτο στοιχείο του κόσμου μας, τον αιθέρα. Κατ’ αυτήν την θεωρία, οι εικόνες σχηματίζονται από την αντανάκλαση μιας από τις πολλές επιφάνειες πάνω στην άλλη, γι’ αυτό εντέλει οι μετρήσεις μας δεν ανταποκρίνονται στην κλασσική θεωρία και μας αναγκάζουν να επινοήσουμε τη σκοτεινή ενέργεια.

Μπορεί εξ αιτίας αυτού του φαινομένου να έχουμε τα τελευταία χρόνια την αίσθηση ότι ο χρόνος κυλάει πιο γρήγορα; Το βέλος του χρόνου έχει αποδειχθεί ότι δεν υπάρχει, αλλά είναι ψυχολογικό, ψευδαισθητικό, και ορίζει την κατεύθυνση που εμείς αντιλαμβανόμαστε τη χρονική εξέλιξη. Καμμία εξίσωση της φυσικής όμως δεν προβλέπει μια συγκεκριμένη κατεύθυνση του χρόνου. Oι νόμοι της φυσικής δεν απαγορεύουν μια αντίστροφη διαδικασία.

Αν λοιπόν η περιοχή μας συστέλλεται, τότε η εντροπία της θα πρέπει να ελαττώνεται. Εμείς όμως νομίζουμε ότι η Μεγάλη Σύνθλιψη αποτελεί κομμάτι του παρελθόντος μας και ότι το σύμπαν εξακολουθεί να διαστέλλεται. Πρόκειται για άλλη μία αισθητηριακή πλάνη, όπως αυτή του κοσμολογικού ορίζοντα που τον αντιλαμβανόμαστε σαν ανεστραμμένο είδωλο σε καθρέφτη, λόγω προφανώς του δωδεκαεδρικού σχήματος του σύμπαντός μας.

Πράγματι, αν η περιοχή μας συνθλιβεί, κατά τη στιγμή της σύνθλιψης θα έχει την μέγιστη εντροπία της, κάτι που θα τη διαφοροποιήσει από τις αρχικές συνθήκες που είχε το σύμπαν μας πριν τη Μεγάλη Έκρηξη, τη λεγόμενη περίοδο Πλανκ που διήρκεσε 10-43 δευτερόλεπτα πριν από τον χρόνο μηδέν (t=0) κατά την οποία η εντροπία του σύμπαντος ήταν πάρα πολύ μικρή, όλες οι θεμελιώδεις δυνάμεις του (ισχυρά πυρηνική, ασθενής πυρηνική, ηλεκτρομαγνητική, και βαρύτητα) ήταν ενωμένες και συμμετρικές και η θερμοκρασία του ήταν 1032 βαθμοί Κέλβιν.

Σε κάθε περίπτωση, οι μονάδες μέτρησης που χρησιμοποιούμε είναι καθαρά συμβατικές. Δεν γνωρίζουμε με απόλυτη βεβαιότητα την πραγματική ηλικία του σύμπαντός μας, ούτε ακριβώς πόση είναι η ύλη του. Μόνον εικασίες μπορούμε να κάνουμε. Υπάρχουν δε σοβαρότατες ενδείξεις ότι πολλοί φυσικοί νόμοι και σταθερές του σύμπαντός μας, δεν είναι ίδιες σε όλες τις περιοχές του, αλλά διαφέρουν.

Όπως το ψάρι δεν γνωρίζει ότι το νερό δεν είναι το μόνο μέσον που υπάρχει στον κόσμο, και ότι το μέσον αυτό δεν έχει μόνο μία φάση, έτσι κι εμείς μέχρι πρόσφατα δεν γνωρίζαμε ότι οι φυσικοί νόμοι και οι σταθερές του χώρου δεν είναι παντού ίδιες και μπορεί να διαφέρουν πάρα πολύ κατά τόπους.

Ο φυσικός Γιουτζήν Στιούαρτ έγραψε επ’ αυτού το 1996 στο επιστημονικό περιοδικό Sceptical Enquirer: «H πραγματικότητα μπορεί να μην συμπεριφέρεται πάντοτε όπως  έχουμε συνηθίσει να αναμένουμε. Είναι το έρπον χάος του Λόβκραφτ, ο Νυαρλαθοτέπ. Είναι η καρδιά μιας μαύρης τρύπας του Στίβεν Χόκινγκ. Είναι ο πυρήνας των φράκταλ του Μπενουά Μάντελμπροτ. Τέλος, είναι η διαβεβαίωση του Αϊνστάιν, ότι η φυσική που γνωρίζουμε θα μπορούσε να είναι τοπικό φαινόμενο».

Πότε θα επέλθει η Μεγάλη Σύνθλιψη;

Δεδομένου λοιπόν ότι οι νόμοι του σύμπαντος δεν είναι παντού οι ίδιοι, αλλά ποικίλλουν πάρα πολύ ίσως η Μεγάλη Σύνθλιψη να επέλθει πολύ νωρίτερα από τα… έντεκα τρισεκατομμύρια χρόνια που υπολογίστηκε με βάση την αποσταθεροποίηση των φερμιονίων και του μποζονίου Χιγκς, όπου έχει ήδη αρχίσει. Η πιθανότητα να ζήσει το σύμπαν μας (ή έστω η περιοχή μας) τόσα χρόνια είναι 95%, ωστόσο, αυτός ο άγνωστος παράγοντας, αυτό το 5%, σε συνδυασμό με την άγνοια της σύστασης του 75% του σύμπαντός μας, δηλαδή της σκοτεινής ενέργειας, μπορεί να σημαίνει πάρα πολλά.

Γι’ αυτό και ορισμένοι θεωρητικοί φυσικοί, όπως ο Λη Σμόλιν, ο Λέοναρντ Σάσκιντ, ο  Άλαν Γκουθ και ο Έντουαρντ Φάρι, (ίσως επειδή γνωρίζουν κάτι παραπάνω για την εντελώς παραπλανητική εικόνα που δημιουργεί ένα δωδεκαεδρικό σύμπαν), ισχυρίζονται ότι το σύμπαν μας δεν είναι παρά μια γεννήτρια μελανών οπών, και δεν μπορούμε να είμαστε σίγουροι πότε θα καταλήξουμε σε …ανεύρυσμα.

Ιδού τι έγραψε σχετικά το 1987 ο Μάλκομ Μπράουν στους New York Times: «Ο Γκουθ παρομοιάζει το σύμπαν στο οποίο ζούμε, με τη δισδιάστατη επιφάνεια μιας σφαίρας, που λόγω του τεράστιου μεγέθους της, μας φαίνεται σχεδόν τέλεια επίπεδη. Υπάρχουν περιστάσεις, λέει, που θα μπορούσε να αναπτυχθεί ένα «ανεύρυσμα» σ’ αυτήν την επιφάνεια, μια περιοχή στην οποία ο χωρόχρονος διογκώνεται σαν ογκίδιο, και τελικά αποσπάται από τον γονέα του, σαν ένα νέο σύμπαν. Σ’ έναν υποθετικό παρατηρητή, οι συνθήκες μπορεί αρχικά να μοιάζουν μ’ αυτές της Μεγάλης Έκρηξης από τις οποίες πιστεύεται ότι έχει προκύψει το δικό μας σύμπαν. Όμως, στους παρατηρητές του δικού μας σύμπαντος, ο καθηγητής Γκουθ, είπε ότι το ανεύρυσμα θα μοιάζει απλά με μια μαύρη τρύπα, ένα αντικείμενο του οποίου η τεράστια βαρύτητα εμποδίζει τη διαφυγή ακόμα και του φωτός. Μετά από ένα ορισμένο χρονικό διάστημα η μαύρη τρύπα θα εξατμιστεί, χωρίς να αφήσει κανένα ίχνος του μέρους όπου γεννήθηκε το νέο σύμπαν»…

ΠΗΓΕΣ:

Hartmut Rosa, Accélération, Une critique sociale du temps, εκδ. La Découverte/Poche, 2013
D’une Singularité Vers l’Extension de l’Univers
Brian Koberlein, Rochester Institute of Technology
Universe expanding faster than expected | Berkeley News
HubbleSite: News – NASA’s Hubble Finds Universe Is Expanding Faster Than Expected
False Vacuum Decay
How Many Universes Are There?
Our universe could be ‘one bubble in a frothy sea of bubbles’ | Daily Mail Online
ΝΑSA, CMB
Λανιακέα: ο αχανής παράδεισος των γαλαξιών – science – Το Βήμα Online
Scientists Have Discovered A Black Hole As Big As 12 Billion Suns
dailymail.co.uk/…/Are-living-multiverse-Researchers-claim-universe-one-bubble-frothy-sea-bubbles
The End of the Universe Big Crunch, Big Freeze or Big Rip

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

  1. Άνταμ Ρις (Adam Riess): Αστροφυσικός ο οποίος μαζί με τον Σολ Περλμάτερ (Saule Perlmutter) και τον Μπράιαν Σμιτ (Brian Shmidt) μοιράστηκε το βραβείο Νόμπελ 2011 για την απόδειξη της επιτάχυνσης της διαστολής του σύμπαντος από μια άγνωστη δύναμη την οποία ονομάζουμε προς ώρας σκοτεινή ενέργεια και για την οποία δεν έχουμε ακόμα ιδέα

  2. Μεγάλος Ελκυστής: Κάτι μυστηριώδες ασκούσε τρομερή έλξη στους γαλαξίες της περιοχής μας και οι επιστήμονες προσπαθούσαν να ανακαλύψουν τι μπορεί να ήταν αυτό. Το ονόμασαν «Μεγάλο Ελκυστή», και το 2014, έπειτα από πολυετή έρευνα, διεθνής ομάδα αστρονόμων ανακάλυψε ένα κολοσσιαίο υπερσμήνος γαλαξιών το οποίο έλαβε την ονομασία Λανιακέα (Laniakea) και το οποίο βρίσκεται στην κατεύθυνση του αστερισμού του Κενταύρου. Ο Λανιακέα έχει διάμετρο 500 εκατ. έτη φωτός και περιέχει περί τους 100.000 γαλαξίες σαν τον δικό μας, και περίπου ένα εκατομμύριο μικρότερους. Το πρόβλημα όμως είναι ότι ο Λανιακέα αποτελείται κατά 90% από «σκοτεινή» ύλη, κάτι που κάνει τους επιστήμονες να πιστεύουν ότι πρόκειται για μια γιγαντιαία μαύρη τρύπα. Επιπλέον πρόσφατα ανακαλύφθηκε άλλος, ακόμα μεγαλύτερος Μεγάλος Ελκυστής που ονομάζεται Σάπλεϊ (Shapley), και ο οποίος ξεπερνά κατά πολύ τον Λανιακέα. Ίσως εκεί «έξω» να στροβιλίζεται κάτι πράγματι πολύ τρομακτικό…

  3. Παρσέκ (pc): μονάδα μήκους των αστρονόμων για την μέτρηση μεγάλων αποστάσεων στο σύμπαν. Aντιστοιχεί σε 3,086 x 1016 μέτρα, ή αλλιώς 3,26 έτη φωτός ή 30,9 τρισεκατομμύρια χιλιόμετρα, ενώ 1 μεγαπαρσέκ αντιστοιχεί σε 1 εκατομμύριο παρσέκ

2 σχόλια

  1. Μελίνα 7 Νοεμβρίου 2017 @ 15:22

    Συγχαρητήρκα για ακόμα ένα πολύ χρήσιμο άρθρο που συμπυκνώνει τεράστια ποσότητα κοινωνικών και αστροφυσικών πληροφοριών σε ένα μόνο κείμενο. Ευχαριστώ για τις πηγές που παραθέτονται και θα μου δώσουν την ευκαιρία να εμβαθύνω σ’ ένα τόσο σημαντικό θέμα.

    Καλή συνέχεια! Αναμένω περισσότερα.

  2. ΣΩΚΡΑΤΗΣ 14 Απριλίου 2020 @ 17:47

    ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟΝ ΜΕΓΙΣΤΟ ΠΥΘΑΓΟΡΑ ΟΛΑ ΕΙΝΑΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΟΠΟΥ ΑΡΙΘΜΟΣ=ΑΡ ΙΘ ΜΟΣ
    ΑΡΜΟΣ ΠΟΥ ΕΝΩΝΕΙ ΤΟ ΙΘ =ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΠΡΟΣ ΘΕΙΟ= ΑΡΙΟΘΜΟΣ ΕΝΩΝΕΙ ΤΙΣ ΙΔΕΕΣ ΜΕ ΤΟ ΘΕΙΟ ΕΙΝΙΑ ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ ΠΡΟΣ ΤΟ ΘΕΙΟ.
    ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΜΕΓΙΣΤΟ ΠΛΑΤΩΝ ΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΕΙΝΑΙ ΙΔΔΕΣ ΚΑ ΟΙ ΙΔΕΕΣ ΕΙΝΑΙ ΑΙΩΝΙΕΣ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΔΕ ΜΕΓΑ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗ ΟΙ ΙΔΕΕΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΚΙΟΥΝ ΑΚΙΝΗΤΟΝ…ΑΡΙΘΜΟΣΟΦΙΑ ΚΑΙ ΕΡΜΗΝΕΙΕΣ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟΝ ΜΕΓΑ ΠΥΘΑΓΟΡΙΚΟ ΠΙΝΑΞ ΚΑΙ ΣΧΕΣΗ ΛΕΓΕΩΝ ΚΑΙ ΑΡΙΘΜΩΝ
    ΥΛΗ=6
    ΧΩΡΟΣ=6
    ΚΡΟΝΟΣ=6
    ΓΑΙΑ=6
    6=ΕΞ ΕΛΞΗΣ=ΕΞΕΛΙΞΗΣ=ΕΚ ΤΗΣ ΕΛΞΕΩΣ 6 ΤΗΝΕΙ ΠΡΟΣ ΤΟ 9 ΣΠΗΡΟΕΙΔΗΣ ΠΟΡΕΙΑ ΠΡΟΣ ΕΝΝΕΑ ΕΝ ΝΕΟ -ΕΝΑ ΝΕΟ ΟΠΟΥ 6+9=6 ΚΑΙ ΑΝΤΙΣΤΡΟΦΑ 9+6=6
    ΟΥΡΑΝΟΣ=9
    ΖΕΥΣ=9
    ΝΟΥΣ=9

    ΟΛΑ ΕΙΝΑΙ ΑΠΟΚΩΔΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΣΤΗ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν κοινοποιείται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

*

Aperopia